Нядзеля 7-я пасля Пяцідзесятніцы. Пра ацаленне двух сляпых і апантанага нямога

У апостальскім пасланні мы чулі сёння словы, якія былі звернуты не толькі да рымлянаў, але і да кожнага з нас: “Пагэтаму прымайце адзін аднаго, як і Хрыстос прыняў вас у славу Божую” (Рым. ХV, 7). Хрыстос прыняў нас такімі, якімі мы ёсць: сляпымі, кульгавымі, сухімі, апантанымі.

Ён, не грэбуючы нечысцінёй паўшага чалавека, дакранаецца да нашай апаганенай плоці, Ён уваходзіць у наш апаганены грэхападзеннем лёс не для таго, каб асудзіць і пакараць, “бо Сын Чалавечы прыйшоў не губіць душы чалавечыя” (Лк. ІХ, 56), а для таго, каб “спасці тое, што загінула” (Мф. ХVІІІ, 11).
Святыя айцы часта ўказваюць на існаванне ў нашым духу здольнасці непасрэдна адчуваць дзеянне і прысутнасць у нас Бажаства і на залежнасць гэтай здольнасці ад дабрадзейнага і набожнага жыцця.
Няшчасныя калекі, пазбаўленыя папушчэннем Божым найвялікшага дару – бачыць дасканалае стварэнне Творцы цялеснымі вачамі, невымоўнай благадаццю Божай надзелены былі здольнасцю вачамі духоўнымі сузіраць Ісціну, якая схавана ад мноства іх відушчых супляменнікаў: двум сляпцам адкрылася, што Іісус з Назарэта – Сын Давідаў, гэта значыць Той Самы, абяцаны прарокамі Месія, Хрыстос Збавіцель! “Памілуй нас, Іісус, Сын Давідаў” (Мф. ІХ, 27) – крычалі яны ўслед Госпаду, вызнаючы не толькі сваю веру ў ацаленне, але і надзею ўсяго народа Божага на збаўленне і жыццё вечнае.
З прачытанага сёння Евангелля для нас павучальная вера двух гэтых сляпцоў, іх нястомная, неадступная, шчырая просьба аб ацаленні і памілаванні. Гасподзь, бачачы іх веру і жадаючы паказаць гэту веру народу, пытаецца ў іх: “Ці веруеце, што Я магу гэта зрабіць? І яны адказваюць: Так, Госпадзі!” І Ён для таго, каб паказаць, што верніку ўсё магчыма, дакрануўся да іх вачэй і сказаў: “Па веры вашай няхай будзе вам”. І яны сталі відушчыя. Вось такая сіла веры, яе значэнне для нашага ацалення і лекавання.
Вера ёсць сілай нашай душы, якая рухае горамі. Верніку ўсё магчыма. І для нас з вамі і ў нашы дні благадатная вера не страціла сваю моц. І да нас Гасподзь блізкі і заўсёды гатоў па нашай веры выконваць нашы прашэнні. І ў нашы дні Гасподзь кажа нам: “Прасіце, і дасца вам; шукайце, і знойдзеце; стукайцеся, і адчыняць вам; бо кожны, хто просіць, атрымлівае, і хто шукае, знаходзіць, і, хто стукаецца, таму адчыняць” (Мф. VII, 7-8). Бо Гасподзь сказаў нам: “Я з вамі ва ўсе дні да сканчэння веку. Амінь” (Мф. ХХVIII, 20).
Ацаленне апантанага нямога стала “момантам ісціны” не толькі для яго самога, але і для многіх іншых людзей, якія ўбачылі ў гэтым, здавалася б, прыватным выпадку, які мае значэнне толькі для сям’і ацалёнага, падзею вялікага маштабу, якая мае дачыненне да ўсяго народа Божага: “І народ, дзівячыся, казаў: ніколі не бывала такога яўлення ў Ізраілі” (Мф. ІХ, 33). А ўсё з-за таго, што Гасподзь прыйшоў на зямю, каб уратаваць кожнага чалавека. Таму радасць аднаго становіцца радасцю многіх.
Радасці, як і страсці, заразлівыя, здзейснены грэх уражвае не толькі самога грэшніка, але і тых, хто побач, а паныласць, падобна да вірусу грыпу, можа перадавацца ад душы да душы, заражаючы сваім смертаносным подыхам цэлыя супольнасці людзей. І калі Іісус ацаляе ўсяго траіх з бясконцай колькасці пакутуючых, Ён тым самым дае надзею многім іншым людзям, якія разумеюць, што не ўсё яшчэ страчана, што нельга аддавацца адчаю, бо “Бог наведаў народ свой” (Лк. VII, 16).
Калі б цуды, апісаныя ў сённяшнім Евангеллі, мелі дачыненне толькі да тых сляпых, што сталі відушчымі, і да нямога, што пачаў гаварыць, не было б патрэбы для Царквы з году ў год, са стагоддзя ў стагоддзе прапаноўваць усім іншым сваім, зусім не сляпым і не нямым чадам гэта чытанне.
Нейкі іншы, нейкі больш глыбінны сэнс заключаны ў гэтых двух падзеях, сэнс, які яўна не зводзіцца да чыста клінічнай праблемы выздараўлення ад хваробы.
Справа, канечне, не ў ацаленні цела. Хаця б ужо таму, “што плоць і кроў не могуць наследаваць Царства Божага, і тленне не наследуе нятлення” (1 Кар. ХV, 50), а значыць – куды важней за тое, што несмяротна і вечна. Важней за ўсё – несмяротная чалавечая душа, дзеля вечнага быцця якой уцялесніўся, памёр і ўваскрэс наш Збавіцель.
Аднак ёсць хвароба, якая сапраўды палохае: гэта душэўнае захворванне людзей цялесна здаровых, жыццёва паспяховых, але страціўшых здольнасць жадаць найвышэйшага. Такая хвароба вядзе не проста да смерці, але да вечнай пагібелі.
Слепата і немата з беснаваннем. Ці не ўласцівыя гэтыя немачы для большасці сучасных хрысціянаў? Ёсць слепата фізічная, але існуе і слепата духоўная. Гэта – наша нявер’е і малавер’е, гэта – бязмэтнасць жыцця і душэўная пустата, гэта – акамянеласць нашага сэрца, туга і пачуццё пакінутасці Богам, гэта і забойнае пачуццё адзіноты.
Існуе і немата духоўная. Што ж гэта? А гэта – перш за ўсё – адсутнасць малітвы; няўменне прыняць удзел, – добрым словам, малітвай і ахвярай, – у пакутах і ў горы чужога нам чалавека.
Нуда, маркота, упадак волі да жыцця, тамленне духу, разгубленасць, – ці не ўласціва гэта для большасці, для пераважнай большасці сучасных людзей, і, на жаль, моладзі? Жах бязмэтнасці і жах бяссілля, – вось два жахі, якія паражаюць цяпер многіх. Адкуль жа гэтыя хваробы духоўныя, як не ад слепаты? Слепата нараджае бязмэтнасць, а ад бязмэтнасці, ад страты сэнсу працы і самога жыцця, нараджаюцца гэтыя страшныя немачы. Для чаго жыць, – для барацьбы? Працуеш толькі для таго, каб існаваць? Але – у імя чаго, у імя якой мэты? У імя могілак, смерці? “Бальніца, турма і могілкі – вось тры ўстановы, якія пануюць у жыцці”, – кажа Бердзяеў. Але калі гэта так, то жыццё ёсць гнюснай намешкай з чалавека.
Толькі мэта, аб’ектыўная і вечная, можа сабраць расслабленыя сілы чалавека, цэльнай зрабіць волю чалавека, скіраваць сілы яе да дасягнення мэты. Але гэта мэта страчана сучасным чалавекам. Ён, можа быць, і ўсведамляе існаванне яе, але, праз духоўную слепату і заняволенасць плоццю, недаступнае яму святло, якое сыходзіць ад Мэты. Сэрца яго шчыльна закрыта, пагэтаму не можа пранікнуць у яго святло страчанай Мэты, святло вечнага Сэнсу. А паколькі жыццё не церпіць пустаты, мітусіцца чалавек, каб запоўніць жыццё сваё, і, па слепаце сваёй, запаўняе яе міражамі, “каштоўнасцямі могілак” – тленнем і прахам.
Незадаволены, губіць ён час у забавах, якія не ствараюць, а разбураюць асобу яго, адзінства волі, думкі і пачуцця.
Той, хто не ведае Бога, не жыве, а цягне неасэнсаванае існаванне драпежнага або пераследаванага, сытай ці загнанай жывёлы.
Бяснуецца сучасны чалавек, які страціў гармонію сіл сваіх унутры сябе, пустатой мучыцца ён. Бяснуецца ад слепаты духоўнай. Ды і як быць відушчым яму, калі сэрца яго засмечана, калі жарсць і пажада трывала ў ім звілі гняздо? Каб атрымаць здольнасць сэрцам успрыняць святло, а затым і стаць відушчымі, неабходна вымесці смецце з сэрца, пакаяннымі слязамі і подзвігам звароту да Бога, подзвігам ачышчэння, аднавіць у сабе сілы духоўныя; толькі сэрца, якое імкнецца да чысціні, здольна ўспрыняць святло і зразумець Мэту. Ведаючы гэта, мы павінны ўсёй душой захацець вызваліцца ад грэху, цвёрда ўвераваць, што Гасподзь моцны ацаліць нас, і, падобна да сляпых, нястомна ўсклікаць да Яго аб памілаванні. І Гасподзь, па невымоўнай сваёй дабрыні, злітуецца, ацаліць нашу слепату і адкрые нашы душэўныя вочы, каб мы спазналі глыбіню сваёй грахоўнасці і ачысціліся ад яе пакаяннем і слязамі. А хто ўбачыў свае грахі, той, са слоў святога Ісаака Сірына, блажэннейшы за таго, хто ўдастоіўся ўбачыць ангела. “Блажэнныя чыстыя сэрцам, бо яны Бога ўбачаць”, – кажа Хрыстос.
Калі ўпамінаемыя цяпер евангельскія сляпыя былі невідушчыя цялесна, то мы, маючы здаровыя цялесныя вочы, пакутуем ад слепаты сардэчных вачэй. Мітусня і клопаты жыццёвыя, а таксама беды і смутак гэтага свету і ўсе грахоўныя жаданні і пачуцці азмрочылі наша сэрца, і мы хварэем на слепату ўнутраную і немату духоўную. І таму тым больш мы павінны заўсёды ўсклікаць да Крыніцы нашага жыцця, Госпада Іісуса Хрыста, адзінага і скорага Урача душ і целаў нашых.
Ацаліць нас, нашу сляпую і нямую душу, вярнуць чалавеку зрок, вярнуць яму святло можа толькі Хрыстос – Святло Ісціннае, таксама як і насыціць несмяротную душу можа толькі Бог – не ідэя Бога, а Бог жывы, Існы. Бога недастаткова мець у розуме, у мысленні, але трэба даць Яму месца ў нашым сэрцы, у нашай волі, у жыцці паўсядзённым. Вось, гэта шлях да прасвятлення, шлях да адшукання святла і сэнсу для тых, хто страціў сапраўдную каштоўнасць жыцця, у каго цемра на душы.
“Так, Госпадзі, веруем”, – адказалі сляпыя. Веру і працу прыклалі тыя, хто прывялі да Хрыста нямога апантанага. І нам трэба прыкласці веру і працу.
Вера – гэта асаблівы дар Божы, які чалавек або культывуе і развівае, або губляе. Задатак веры мы атрымліваем у часе святога хрышчэння. Мы павінны яго памнажаць, а гэта патрабуе вялікай працы, часта самаадданасці. Паўната веры – не тэорыя, а жыццё, згоднае з праўдай Божай.
“Будзь пастаянна заняты Богам, бо Бог усяму навучыць цябе і адкрые Святым Духам вышняе – нябеснае і ніжняе – зямное”, – кажа прападобны старац Паісій Велічкоўскі. “Заўсёды рабі так, каб у кожным тваім учынку неба з зямлёй спалучалася”, – кажа У. Салаўёў. Так паступаючы, мы знаходзім Хрыста, а “знаходзячы Хрыста, мы знаходзім сябе”, – кажа Ф.М. Дастаеўскі.
Без веры ў Хрыста і без пастаяннай, узмоцненай працы над сваім сэрцам немагчыма для чалавека стаць духоўна відушчым. Без гэтага ў пошуках мэты і сэнсу жыцця заўсёды ён будзе блукаць у поцемках думак, забаў і мітусні.
Справа нашага збаўлення ажыццяўляецца таемнай сустрэчай Бажэственнай благадаці і нашай уласнай волі, скіраванай да Госпада.
На тое і дадзена нам свабодная воля, каб мы ўсімі сіламі шукалі Госпада, а знайшоўшы – следавалі за Ім.
Калі Гасподзь кажа Сваім вучням пра “закваску фарысейскую” (Мф. ХVІ, 6), Ён, пэўна, мае на ўвазе рэальную для іх небяспеку заразіцца самім і заразіць іншых крывадушнай набожнасцю, якая асабліва страшная таму, што падмяняе сапраўдную працу душы, якая называецца пакаяннем, сімуляцыяй такой працы, яе выяўленнем, своеасаблівай духоўнай паказухай.
І нам з вамі пастаянна хочацца стаць сведкамі якой-небудзь незвычайнай падзеі, цуду, які патрасае ўяўленне. Хочацца нам, каму таемна, неўсвядомлена, а каму і яўна, каб заміраточылі раптам іконы, каб ацаліліся ад пакутных хвароб блізкія і знаёмыя, каб Сіла Божая яўна і відавочна перамагла ў свеце і абавязкова на нашых вачах, пры нашым экспертным удзеле.
Каб раз і назаўсёды, у выніку цудоўнай падзеі, зрабіліся мы праведнікамі, без асаблівага напружання, без празмерных намаганняў.
А Гасподзь наш на ўсе нашы шуканні цуду і мудрасці адказвае нам у пасланні апостала Паўла да рымлянаў, якое чыталася сёння за Бажэственнай літургіяй: “Мы, моцныя, павінны немачы слабых насіць, а не сабе дагаджаць” (Рым. ХV, 1).
“Насіць немачы слабых” – гэта значыць успрымаць паклёп у адказ на дабрадзействы без тугі і паныласці. Гэта значыць успрымаць насмешкі і зло без крыўды. Гэта значыць у астатнім рахунку адказваць на зло – дабром. Бо апостал Павел у сваім пасланні да рымлянаў бяссільнымі называе не проста грэшнікаў, не якіх-небудзь расслабленых жыламі, не! Бяссільныя – гэта ворагі Хрыста, людзі, не здольныя прыняць пропаведзь пра Распятага Збавіцеля свету.
Такія людзі вакол нас. Мы і самі часам такія. І вось сапраўдны цуд, ды і сапраўдная мудрасць: жыць у гэтым свеце і заставацца хрысціянамі. Жыць сярод граху і распаду і не злавацца, не асуджаць, не праклінаць бязбожнікаў, але памятаць усякі раз, калі лёс сутыкае са злосцю, грэхам, неразуменнем і насмешкамі, як наш Бог маліўся на Крыжы: “Ойча! Даруй ім, бо не ведаюць, што робяць”. Вось цуд! Вось мудрасць!
Не бянтэжцеся, калі прыйдзецца зазнаць мноства няўдач на гэтым шляху, калі ў тузе душэўнай скажаце, “беды мне ад разбойнікаў і сваякоў, беды і ад чужых і ад сваіх”. Гэтыя беды – барацьба дабра са злом; у самой магчымасці барацьбы ўжо ёсць радасць і прадчуванне перамогі.
Вялікая надзея хрысціянская, вышэйшая за разуменне чалавечае ўзнагарода Нябесная, што нас чакае. Памятаючы пра гэта, будзем жа праходзіць зямное попрышча ў нястомным служэнні Богу, узрастаючы ў благадаці і пазнанні Госпада нашага і Збавіцеля Іісуса Хрыста (2 Пят. ІІІ, 18). Амінь.

Архіепіскап Арцемій (Кішчанка)